Andrej Klemenčić: O međunarodnim postignućima sabijanja u nacionalne torove
Raspad Jugoslavije doveo je narode koji žive na njenom tlu pred dvije činjenice: unutar nacionalnih struktura stvoreni su hermetični, gotovo porodično jednoćelijski modeli funkcionisanja koje pripadnici tih naroda jednače sa nacijom; s druge strane, malo ko izvan njihove sredine uopšte zna koje su to nacije i gdje se te države uopšte nalaze.
Jug Španije, dva kafića. Konobar pita osobu sa tla bivše Jugoslavije odakle ste. Osoba odgovori iz Hrvatske, očekujući da bi španski konobar mogao da dobije asocijaciju na nedavno priključenje Hrvatske Evropskoj uniji ili na neki od njenih prirodnih atributa. Konobar se uljudno polu-osmjehne, slegne ramenima i bez komentara ode da realizuje porudžbinu.
U drugom kafiću na red dolazi Srbija u pokušaju da se kod konobara probudi bad guys asocijacija. Rezultat je jednako uljudan polu-osmijeh i jednako sljeganje ramenima.
Niko ne zna za našu livadu, zar je moguće?
Par iz Hrvatske u centru Španije na odgovor odakle su čuje komentar: Da, to je tamo gdje pada puno snijega.
Ovce u snijegu…
Vi ste u stvari fantastično locirani između Baltika i otomanskog elementa, jedan je u nizu komentara koje je u Španiji moguće čuti kad se radi o identifikovanju bilo čega što se nalazi istočno od italijanske granice.
Kad je početkom devedestih na Balkanu nastupila takozvana zora nacija, svi koji su zagovarali nacionalno buđenje, dakle deklarisano velika većina, vjerovali su da su njihovi narodi veliki i da će kao takvi biti prepoznati na igralištu međunarodnih kultura, politika i svakojakog opštenja.
Naše stado je najveće i najjače stado!
Međutim, pijuni sa šahovnicom, orlovima, opet orlovima, nekim zvjezdama i slično, toliko su suštinski mali, da nikoga ne bi trebalo iznenaditi što su poslije ratnog PR momenta sredinom devedesetih postali i ostali sasvim neprimjetni.
Škotska ovca daje bolju vunu…
Stvaraoci naroda iz tog vremena napravili su suštinsku pogrešku u procjeni situacije – potencijalno negativan kontekst kojeg je sa sobom možda nosio jednopartijski sistem bivše Jugoslavije, shvatili su kao mogućnost promocije manjih jedinica koje su funkcionisale unutar nje.
Greška u procjeni je sljedeća: iako bi demokratizacija u parlamentarnom smislu mogla da bude protumačena u većinski pozitivnom kontekstu od strane onih država kojima su mali narodi željeli da se dopadnu, dakle zapadnih, to nikako ne garantuje dugoročnu prepoznatljivost.
Ovca k’o ovca…
Veliki sistemi percipiraju probleme naveliko. Demonstracije su velike, nezaposlenost se broji u milionima, pruge u hiljadama kilometara, izvoz u milijardama. Nisu kadri da suštinski shvate šačicu demonstranata na trgu nekog provincijalnog gradića, niti iz zanima to što je predgrađe predgrađa na istoku nečega ostalo bez ekonomskog motora, jer više niko nije htio da kupuje proizvode male fabrike plastike koja je u Jugoslaviji imala tržište.
Pomenuti veliki sistemi trguju sa drugim velikim sistemima, jer mogu da im ponude milijardu nečega i dobiju zauzvrat milijardu nečeg drugog.
Ova banalno jednostavna matematika zaobišla je ratnohuškačke očeve postjugoslovenskih nacija. Posljedica je stvaranje provincijalno-hermetičnog modela funkcionisanja u kojem se razmjena vrši između dvije jedinice unutar parmilijonske države.
Stado malo, ali odabrano
Smanjenjem obračunskih jedinica i guranjem tih jedinica unutar granica komocije koja diktira razmjenu sa “svojim”, poništena su dostignuća multikulturalnosti na kojima je temeljila bivša Jugoslavija poput mješanih brakova i dinamične kulturne razmjene.
Sad stalno isti muzičari sviraju istu muziku na istim trgovima, udvarajući se obožavateljkama samo iz njihovog kulturnog konteksta i postepeno gube iskre inspiracija baš kao što njihova društva otupljuju gledajući na nacionalnim vjestima kao udarnu vijest prilog o lokalnoj izložbi bake koja je prodavanje povrća zamijenila slikanjem pejzaža.
Uvek na pravom putu, stado ne greši! Pogotovo kad ima ko da vodi
U vrijeme dok velike države pokreću primarnu proizvodnju u drugim velikim državama, zapadni automobilski gigant u prostorijama istočne fabrike koja je u vrijeme socijalizma proizvodila automobile pokreće proizvodnju rezervnih šarafa za papučicu za gas. Dok se predsjednik uprave kompanije od 200.000 zaposlenih udvara predsjednici države od 50 miliona stanovnika šaljući joj rođendansku čestitku sa verzima umjetnika za kojeg je čuo neko izvan njegovog sela i možda čak izvan države, predsjednik vlade države sa prostora bivše Jugoslavije trudi se da bi sekretarica zamjenika ministra manjeg resora izgovorila njegovo prezime, a možda ga čak i zapamtila.
Organska ishrana – komparativna prednost i šansa
Dok u suštini ne postoje narodi manje i više vrijednosti, unutrašnji sistemi valorizacije pak funcionišu po sistemu manje i veće prepoznatljivosti. Rat u bivšoj Jugoslaviji samo je trenutno povećao zanimanje za taj dio Evrope, dok je dugoročno doveo do zazora i straha od pripadnika plemena sa tih prostora.
Stabilan sistem bivše Jugoslavije i njena veličina bili su svojevrstan garant da je uloženi novac na sigurnom. Trenutna percepcija o onima koji i dalje guraju priču o “svojim” narodima i dalje je jedan veliki stereotip o malim, polu-kriminalizovanim društvima gdje rođačko funkcionisanje ne samo da nije prilagođeno stranom investitoru, već ne postoji investitor koji može da shvati kôd takvog funcionisanja relativno lako i unutar takvog poslovnog ambijenta postane za relativno kratko vrijeme uspješan.
Pečenje je prva liga…
Osim brendiranja divljosti i egzotičnosti gonioci ekonomija i društvenog poretka naroda sa jugoistoka Evrope mogu malo da ponude. Njihov kulturni izvoz je neznatan a ekonomija sasvim podvržena modelima hermetičnosti specifične za male i zatvorene sredine. Dok ključni ljudi politike, kulture i ekonomije sa tih prostora ne budu shvatili da se zatvorenost velikih naroda mjeri Shakespearovim stihovima, da Vincijevim slikama i IKEOM i da se ključni ljudi tih naroda boje svega ostalog, dakle nepoznatog, ostaće da tapkaju u mjestu i i dalje rade protiv sebe i ljudi koje su doveli u situaciju hronične besposlenosti, dosadnih TV dnevnika i država koje izgledaju kao omanji komšiluk nekog ozbiljnijeg grada.
Category: Naše priče, U prvom licu